De rol van de vrouw in het boerenleven op Texel is één van de 14 exposities in het museum

Openingstijden Museum

Vanaf de eerste dinsdag in maart t/m 27 oktober:

  • dinsdag t/m zaterdag van 10.00 – 17.00 uur
  • zon- en feestdagen van 13.30 – 17.00 uur
  • maandag gesloten
Museumkaart
De museumkaart geeft recht op gratis toegang.
Voor speciale exposities wordt aan volwassenen een toeslag van € 1,50 berekend.

Activiteiten 2017

Demonstratie smederij
Elke dinsdag, woensdag, van 14.00 tot 16.00 uur
Twee middagen per week is de smederij in bedrijf. Het smeden wordt gedemonstreerd en toegelicht. In de smederij staat alle apparatuur die nodig is om de stalen banden om een wagenwiel vast te zetten. Voorts wordt gedemonstreerd hoe een hoefijzer wordt gesmeed. Tegen een kleine vergoeding kan een klein hoefijzertje worden gemaakt, al dan niet met opdruk.
Houtbewerken
Elke dinsdag en donderdag van 14.00 tot 16.00 uur
Door een ambachtsman wordt een demonstratie houtbewerken gegeven Hij vertelt over de diverse houtsoorten die bruikbaar zijn voor houtdraaien. Kinderen wordt hout schaven geleerd.
Puzzeltocht voor kinderen
Iedere dag
Tijdens het museumbezoek kunnen kinderen een puzzelroute lopen. Bij alle exposities worden vragen gesteld, waar een antwoord op gezocht moet worden. De puzzelroute is er in het Nederlands en Duits.
handwerktechnieken
Iedere dinsdag van 11.00 uur tot 16.00 uur
Dames in Texelse klederdracht laten u op 22 maart en 29 maart 2016 diverse handwerktechnieken zien, alsmede de door hen vervaardigde produkten. Vanaf 1 mei 2016 zijn zij iedere dinsdag aanwezig

Exposities

Quilten Tentoonstelling

QuiltenVoor de 9e maal houden we al weer deze tweejaarlijkse tentoonstelling. Tientallen quilts van Texelse quilters zijn in ons museum te zien. De exposerende quilters zijn cursisten van Ineke Vaillant.

Het quilten is niet zomaar enkele tientallen jaren geleden uit de lucht komen vallen. Het quilten heeft een hele lange traditie. Al eeuwen geleden werd het gedaan. Tijdens allerlei archeologische opgravingen zijn restanten van quilts naar boven gekomen. De precieze oorsprong van het quilten blijft echter niet helemaal duidelijk. Wel is bekend dat de Romeinen al quilttechnieken gebruikten om quilts te maken. Ze maakten bijvoorbeeld gequilte kussens, matrassen en dekens.

Het woord quilten is afkomstig van het Latijnse woord 'culcita'. Dat betekent 'gevulde zak'. Later is dit het woord 'quilten' geworden, via verbasteringen in diverse talen.

De quilts kunnen worden bewonderd tot 30 april 2017.

Vervoer

Door de jaren heen werden diverse vervoersmiddelen gebruikt om zicht te verplaatsen
en om allerlei goederen en dieren te vervoeren.

U ziet een groot aantal wagens die een goed beeld geven van deze tijd.

In een speciaal onderdeel van deze tentoonstelling kunt u de geschiedenis zien van de Texelse busdienst.

Aanbidding der Koningen

Aanbidding der KoningenIn de loop van 2014 heeft het Cultuurhistorisch Museum Texel het schilderij De Aanbidding der Koningen verworven van het Museum Catharijneconvent in Utrecht.

Doordat het op eiken paneel geschilderde kunstwerk in slechte staat verkeerde vond ons museum het noodzakelijk een ter zake deskundige restaurator in de arm te nemen.

Museum Catharijneconvent en andere musea bevalen daartoe aan mevrouw Caroline van der Elst, gespecialiseerd in de restauratie van schilderijen vanaf de 13e eeuw .

Tijdens haar onderzoek van het schilderij ontdekte mevrouw Van der Elst ook dat het paneel is geschilderd met een traditioneel 16e eeuws palet aan pigmenten. In combinatie met de stijlkenmerken van de schildering en op basis van haar kennis en ervaring dateert ze dit schilderij als vervaardigd in de periode 1560-1580. Dat is tot bijna een eeuw ouder dan tot nu toe werd aangenomen. Daarmee is dit schilderij het oudste bewaard gebleven roerende kunstwerk op Texel. Slechts enkele onroerende rijksmonumenten op Texel zijn ouder of ongeveer van gelijke ouderdom.

Tenslotte stelt mevrouw Van der Elst in haar bevindingen dat dit schilderij zeer de moeite waard is om te restaureren. Met subsidie Gemeente Texel en bijdragen van het Texelfonds, Stift en TESO werd het paneel weer in zijn oude glorie hersteld. De gehele restauratie is te zien in een video presentatie.

Voorstelling

Volgens de Bijbel volgden drie wijzen uit het oosten een ster die hen naar Bethlehem leidde, naar het pas geboren kerstkind, Jezus. Op dit paneel is het moment vereeuwigd waarop zij Jezus hun geschenken aanbieden. We zien Jezus op de schoot van Maria, daarachter Jozef en een os, op de grond een dreumes die de kroon van één der koningen vasthoudt en rechts publiek. In de vroege Middeleeuwen leidde deze gebeurtenis tot het feest Drie Koningen.

Dit paneel hing gedurende enkele eeuwen op een prominente plek in de rooms-katholieke schuilkerk(en) in Den Burg. Generaties Texelaars kenden het. Bij het gereedkomen van de nieuwe moderne kerk in 1863 werd het als ouderwets en niet bij de moderne tijd passend, verbannen naar een zolder, daar ontdekt door de oprichters van het bisschoppelijk museum in Haarlem en vervolgens verhuisd naar het Museum Catharijneconvent.

De rol van de vrouw

De rol van de vrouwTexelse boerinnen waren hun gewicht in goud waard. Ze kaasden en maakten boter en verdienden daarmee ongeveer de helft van de inkomsten van de boerderij.

De rol van de vrouwDaarnaast mestten ze de varkens vet, voerden kippen en het jongvee, verwerkten in de herfst de slacht en de inmaak, bakten brood en kookten eten, naaiden en verstelden kleding en beddengoed, breiden, hielden de boerderij schoon, witten de muren in het voorjaar en hielpen ’s zomers met de hooioogst.

De rol van de vrouwTot en met de 19e eeuw overleden vrouwen nog wel eens in het kraambed. Een boer hertrouwde dan zo snel mogelijk, want een huishoudster, toen een meid genoemd, kostte geld en kon de benen nemen. Een goed kazende echtgenote bracht geld op, ze bleef en samen zorgden ze voor nageslacht, dus continuïteit van het bedrijf.

Texelaars in het leger van de Paus: de "Zoeaaf"

Texelaars in het leger van de Paus: de ZoeaafOp een stormachtige zondag in 1866 vertrok de toen 29 jarige Texelaar Cornelis Witte per boot uit de haven van Oudeschild. Hij werd zoeaaf, soldaat in het leger van de Paus. Enkele jaren patrouilleerde Cornelis Witte door de bergen rond Rome, op zoek naar rovers, lekker eten, schone kleren, prachtige kerken, goede wijn en ander avontuur. Zelden zag hij de soldaten van Garibaldi, de gevreesde Italiaanse veldheer die Rome en de zoeaven belaagde.

Hier is het rustig voor het oog, maar het broeit en smeult als maar voort, zo schreef Witte. Nog 6 Texelaars waaronder Willem Maars volgden Cornelis Witte en namen dienst in het leger van de Paus, voor God en op zoek naar avontuur. De verhalen van Cornelis Witte, zijn dagboek, uniform en achtergrondinformatie treft u hier aan.

Smederij

SmederijHet museum beschikt over een volledig ingerichte historische en hedendaagse smederij. De oorspronkelijk, meer dan 100 jaar oude smederij van Paagman stond bij de kruising Nieuwlanderweg – Pontweg. Toen deze eenmaal was verhuisd naar ons museum in De Waal en aangevuld was met gereedschappen en modellen van andere smeden op Texel, was de legendarische Jan Kiljan de eerste smid in het museum.

Smederij In de smederij brandt het oorspronkelijke smidsvuur waarmee vroeger de ijzeren banden om de wagenwielen werden gekneld en hoefijzers op maat werden gemaakt. Er is een indrukwekkende opstelling van verschillende werktuigen (slijpsteen, zaagmachine, boor en draaibank) die met behulp van lange aandrijfriemen door 1 elektromotor worden aangedreven.

Elke dinsdag- en woensdagmiddag (14.00 – 16.00 uur) vinden er demonstraties plaats.

Zuivelbereiding (schapenkaas en -boter)

ZuivelbereidingWanneer de lammeren geen moedermelk meer nodig hebben, kan die melk gebruikt worden om schapenkaas en –boter te maken. Het schapen melken en de kaas- en boterbereiding was vroeger een taak voor de boerin.

Pas in de 19e eeuw gingen de Texelse boeren zelf schapen melken. De zuivelbereiding bleef het domein van de boerin, tot rond 1980, toen de schapen machinaal gemolken werden en de zuivelbereiding ook een taak voor de boer werd.

Koetsen, rijtuigen en boerenwagens

Koetsen, rijtuigen en boerenwagensHet huidige museum is een kleine 50 jaren geleden opgericht als een wagenmuseum. Het heeft landelijke bekendheid gekregen vanwege de unieke verzameling wagens voor vervoer van personen, vee en landbouwproducten.

Koetsen, rijtuigen en boerenwagensAlle rijtuigen, koetsen en wagens hebben hun dienst op Texel gedaan. Naast deze originelen is er ook een grote verzameling van zeer natuurgetrouwe en enorm kundig gebouwde modellen van wagens.

Rundveehouderij

RundveehouderijTot ver in de 19e eeuw werd er op de Texelse boerenbedrijven slechts 1 tot 5 melkkoeien gehouden in allerlei kleurslagen. Het meeste rundvee werd gehouden voor de vetweiderij (voor de vleesconsumptie) en voor de aanfok van jong melkvee ten behoeve van de gespecialiseerde melkveebedrijven in Noord-Holland.

Pas met de oprichting van de zuivelfabrieken rond 1900 werd speciaal voor de melkproductie gefokt. Sinds die tijd hebben de Texelse boeren een uitstekende reputatie als fokker van zwartbont melkvee.

RundveehouderijVanaf ca. 1995 stapten er als gevolg van de Europese landbouwpolitiek weer enkele veehouders over van melkvee op zoogkoeien/vleeskoeien en zo kwamen er weer allerlei kleurslagen rundvee op Texel, zoals u op foto’s en schilderijen kunt zien. Een van onze rondleiders weet er nog veel meer van te vertellen, onder andere over zijn eigen melkvee.

Schapenhouderij

Het Texelse schaapTexel wordt vooral geassocieerd met schapenteelt: Texel, Schapeneiland.  Het Texelse schapenras "de Tesselaar" is wereldbekend. Ooit waren de schapenkaasjes en de wol de belangrijkste exportproducten van Texel. De Texelse schapenkaas was al in de middeleeuwen ver buiten Texel beroemd. Tegenwoordig wordt de schapenteelt vooral voor zuivelproductie (kaas) en consumptie (lamsvlees) gehouden omdat het scheren van schapen inmiddels bijna evenveel kost als de wol opbrengt.

In het museum wordt een film getoond van de schapenhouderij op Texel omstreeks 1948. Het Texelse schaapDaarnaast kan iedereen zien hoe de Texelse Pielsteert – het oude Texelse schapenras – in de loop der tijd is ontwikkeld. Hierover weten onze rondleiders nog veel meer te vertellen.

Paardentuigen

PaardentuigenIn het museum is een grote hoeveelheid paardentuigen uitgestald. Op Texel waren paarden zeer belangrijk als trekdier voor de werkzaamheden op het land. Hierover wordt een interessante film vertoond.

Vlasteelt

VlasteeltVlasteelt is een bijna vergeten teelt op Texel. In de Middeleeuwen werd er vlas geteeld en verwerkt op Texel. Tot in de 18e eeuw waren er spinsters en gespecialiseerde wol- en linnenwevers op het eiland. De Weverstraat in Den Burg herinnert daar nog aan. Dat linnen, lijnwaad, werd verwerkt tot bedlinnen en onderkleding. Daarna verdwenen de linnenwevers met het vlas van Texel. Met de komst van Zeeuwse boeren in de pas bedijkte polder Eierland verscheen in 1838 het vlas weer op Texel. Toen daarna de massale import van katoen op gang kwam,was het afgelopen met de vlasteelt op Texel.

VlasteeltIn onze expositie wordt in woord en beeld getoond hoe die vlasteelt in zijn werk ging. De eindproducten, in de vorm van thuis genaaid en versierd linnengoed laten zien dat die vroegere boerinnen ook dat werk tot in de puntjes beheersten.

Binnenplaats

Op de binnenplaats vind je de voor Texel zo kenmerkende "Tuunwoal", de uit grasplaggen gestapelde wallen die als afscheiding tussen de weilanden dienen. Hier is te zien hoe zo’n Tuunwoal wordt gebouwd.

BinnenplaatsVerder een ouderwetse "poepdoos" of plee, een houten huisje dat op afstand van het huis stond en een originele houten pomp voor de watervoorziening in de stolp.

Tenslotte staat er nog een opslag van iepenhout ten dienste van de wagenmakerij.

Stolpboerderij

StolpboerderijIn de authentieke stolpboerderij is te zien hoe agrariërs rond 1900 leefden. De koestal, het keukentje, het achterhuis waar de was gedaan werd en de woonkamer met bedsteden bevonden zich in een, naar huidige maatstaven gemeten, kleine ruimte. In het hooivak staat een ouderwetse broedmachine.

Stolpboerderij Op de deel, met een originele lemen dorsvloer, staat de grote lammerenwagen klaar om de lammeren naar de markt in Den Burg of de lammerenboot op de haven van Oudeschild te brengen. Daarnaast werd kaas en boter gemaakt.

Wagenmakerij

WagenmakerijOp Texel werkten diverse wagenmakers. Iets daarvan is te proeven in onze wagenmakerij met originele werktuigen, gereedschappen, mallen en matrijzen.

WagenmakerijZe maakten driewielde mestkarren, kruiwagens, hooiwagens en rijtuigen, maar ook een bokkenwagen voor de kinderen van een rijke schapenboer. Die spanden er dan geen bok, maar een schaap voor. Smeden en wagenmakers werkten altijd samen: de smeden maakten de ijzeren banden om de wielen van de wagenmaker en leverden al het ijzerwerk.

Strijd tegen het water

Koningin Juliana bezoekt Texel in 1953Sinds mensenheugenis voert Texel strijd tegen het water. Te zien is hoe vanaf de hoge, droge keileembult poldertje na poldertje op de zee bevochten werd, totdat in de 19e eeuw enkele grote polders ingepolderd werden.

Watersnood 1953Eerst met kruiwagens, driewielde karren, zand, klei en zeegras. Vanaf de 18e eeuw beschermden grote stenen uit Scandinavië het buitentalud van de dijk, tegenwoordig stortsteen en asfalt. In het museum wordt getoond dat steenzetters slimme mannetjesputters waren.

Strijd tegen het water U kunt zien hoe een dijk opgebouwd wordt en hoe de waterhuishouding in de polders wordt geregeld. En tenslotte tonen we u de gevolgen van de watersnoodramp in 1953 op Texel.